De 2010 najaarscursus vindt plaats in Leiden (in het Pieter de la Courtgebouw, op loopafstand van Leiden CS), op de maandagavond van 20 september tot en met 13 december (om de twee weken).

Veel mensen hebben in hun werk te maken met kinderen en boeken. Van hen wordt verwacht dat zij zich vlot kunnen orienteren in het enorme aanbod van kinder- en jeugdboeken, en zich daar een oordeel over vormen. Zij zijn daar echter meestal niet in geschoold. De cursus ‘Oordelen over kinder- en jeugdboeken’ geeft hen de mogelijkheid zich op dit gebied te professionaliseren. 

Illustrations Dick Bruna © copyright Mercis bv, 1990

Voor wie?

De basiscursus is bedoeld voor iedereen die professioneel bezig is - of gaat - met het beoordelen van kinderboeken, zoals recensenten, leescoördinatoren in het onderwijs, literaire consulenten, PABO-docenten, medewerkers aan schoolbegeleidingsdiensten en aan centra voor kunstzinnige vorming, jeugdbibliothecarissen, medewerkers van (kinder-) boekhandels en mensen die voor uitgeverijen manuscripten en te vertalen kinder- en jeugdboeken beoordelen. Voor de cursus wordt uitgegaan van een HBO denk- en werkniveau.

”Het was een boeiende cursus, waarbij veel aan de orde kwam dat ik ook in mijn beroep als jeugdbibliothecaresse goed kon en kan gebruiken mijn kennis is opgefrist en uitgebreid!” (Joke van der Veen)

”Ook als je al jaren met kinderboeken bezig bent, is de cursus een aanvulling op je huidige kennis. Na het volgen van de cursus blijkt dat ik mijn klanten nog beter kan adviseren. Daarnaast was het erg prettig om met vakgenoten te kunnen discussiëren over (recensies van) kinderboeken”. (Inge Roos, eigenaar Kinderboekwinkel In de Wolken)

“De cursus heeft mij vooral doen inzien dat het eigenlijk niet zoveel uitmaakt wat je vindt, als je maar kunt uitleggen waarom. Elke recensie is een betoog (je). En daarnaast waren de bijeenkomsten elke keer weer inspirerend.” (Truska Bast, Het Parool)

”Ik ben heel anders en meer gefundeerd naar alle boekrecensies gaan kijken. Bovendien was het ontzettend leuk om met een groep mede-liefhebbers van jeugdliteratuur en inspirerende gastdocenten elke week te discussiëren over mijn passie: het jeugdboek. Kortom: geef jezelf een cadeautje en schrijf je in.” (Marijke van Ooijen)

”Ik vond het een zestal intensieve maar erg leerzame bijeenkomsten. De lessen werden op een inspirerende manier gegeven. Op de grote eindopdracht kreeg ik uitgebreide feedback waar ik veel van geleerd heb. Ik zou best wel ’op herhaling’ willen.” (Marian Offenberger)

”Dankzij de cursus heb ik als jeugdbibliothecaris en medewerker in een kinderboekwinkel mijn visie op jeugdliteratuur kunnen aanscherpen en kan ik met veel meer zelfvertrouwen onderbouwen wat ik van een bepaald boek vind. Dit werpt zijn vruchten af bij verkoopgesprekken in de winkel, maar ook bij het stimuleren van kinderen om van verschillende schrijvers, genres en stijlen te ‘proeven’ en ze te leren er van te genieten. Daarnaast heb ik zelf enorm genoten van de inspirerende groep medecursisten en docenten, waarbij ik contacten heb opgedaan die ik in het kinderboekenwereldje steeds weer met veel plezier tegenkom.” (Marieke Andela)

”Na mijn studie Nederlands ben ik voor de Uittrekselbank Jeugd van uitgeverij Biblion uittreksels gaan schrijven. Omdat ik mijn werkzaamheden wilde uitbreiden, heb ik de cursus gevolgd. Vooral van het praktische gedeelte heb ik veel geleerd. De tijdens de cursus geschreven recensies heb ik opgestuurd naar de redactie van De Leeswelp en sindsdien beoordeel ik regelmatig jeugdboeken voor dit tijdschrift. Doel bereikt!” (Dolinde van Kol)

”Opvallend in de cursus vond ik de aandacht voor ieders achtergrond en inbreng. De inhoud van de cursus vond ik degelijk en afwisselend. Als kinderboekverkoper pas ik de brede introductie in de wereld van (het beoordelen van) de jeugdliteratuur dagelijks toe. De cursus heeft mijn blik enorm verruimd.” (Inge Mooiman)

De cursus

‘Het gebeurt me vaak dat ik, als ik aan een recensie begin, nog geen vaststaand oordeel over het betreffende boek heb, maar me nog in een wik-en-weeg-positie bevind. Tijdens het schrijven, op basis van woordkeus, formuleringen, compositie, vormt zich een mening die uitgewerkter, toegespitster en duidelijk is doordat gedachten op een bepaalde manier worden geordend. Op deze manier is recenseren veel meer een schrijfavontuur waarvan de uitkomst niet bij voorbaat vaststaat, maar zich gaandeweg vormt.’

(Peter van den Hoven, ‘Pogingen de orde te herstellen. Over jeugdliteratuurkritiek, een standpuntbepaling’. In: Peter van den Hoven, Grensverkeer. Den Haag, NBLC, 1994, p. 20-38.)

Hoewel Peter van den Hoven het specifiek over het recenseren van jeugdboeken heeft, zullen veel mensen die zich om welke reden dan ook een oordeel moeten vormen over kinderboeken, zich herkennen in dit citaat. Het beoordelen van kinderboeken is in hoge mate een proces van wikken en wegen. Om dat proces zo goed mogelijk te laten verlopen heb je bepaalde kennis en vaardigheden nodig.

De cursus ‘Oordelen over kinder- en jeugdliteratuur’ bestaat uit een zevental cursus-bijeenkomsten op maandagavond van 18.30 tot 21.30 uur. Daarnaast dienen verschillende opdrachten gemaakt te worden en dient van tevoren literatuur bestudeerd te worden. In totaal dient de cursist(e) rekening te houden met 120 SBU (studiebelastingsuren), wat in de praktijk neerkomt op ongeveer 10 uur voorbereidingstijd per bijeenkomst en ongeveer 24 uur voor het eindwerkstuk.

Wat komt er aan de orde?

De inhoud van de basiscursus bestaat uit drie hoofdthema’s: boeken, lezers en beoordelingen. Naast het zelf schrijven van beoordelingen komen aan de orde:

• canonvorming en jurering,
• het oordeel van kinderen, ideeën over ontluikende geletterdheid, leesrijpheid en (aanvankelijk) leesonderwijs,
• geschiedenis en huidige situatie van de jeugdliteraire kritiek,
• soorten van kritiek, typen van recensies en andere beoordelingen,
• de opbouw van een recensie/beoordeling, stijl, inhoud, oordeel, argumentatie,
• de relatie tekst - illustraties.

Het programma en de docenten

• Beoordelen als verschijnsel in praktijk en theorie (maandag 20 september 2010), docente Lieke van Duin)
• Over canonvorming en het uitgeven van kinderboeken (maandag 11 oktober 2010; een weekje later omdat op 4 oktober in Leiden alles gesloten is vanwege de drie oktober viering), docente Joke Linders m.m.v. een uitgeefster van een uitgeverij van kinder- en jeugdboeken
• Ontluikende geletterdheid en het oordeel van kinderen over boeken (maandag 18 oktober 2010), docente Helma van Lierop-Debrauwer
• Beoordelen. Analyse van de door de cursisten gemaakte recensies (maandag 1 november 2010), docente Helma van Lierop-Debrauwer
• De huidige jeugdliteraire kritiek (maandag 15 november 2010), docente Lieke van Duin m.m.v. een recensent van een landelijk dagblad
• Een beoordelingsmodel. W.A.M. de Moor (maandag 29 november 2010), docente Lieke van Duin
• De relatie tekst - illustraties; de beoordeling van een prentenboek (maandag 13 december 2010), docente Truusje Vrooland-Löb.

Voor 15 januari 2011 dient het eindwerkstuk te zijn ingeleverd. De coördinerend docent voor de basiscursus is Toin Duijx.

Kosten en aanmelding

Aan de basiscursus kunnen in totaal maximaal 25 mensen deelnemen, en de kosten bedragen voor 2010 330 euro, exclusief de syllabus en eventuele overige literatuur (20 euro). De cursusbijeenkomsten zijn ‘s avonds (18.30 - 21.30 uur) en vinden plaats in Leiden (ongeveer 10 minuten lopen van het centraal station; de cursisten krijgen t.z.t. een routebeschrijving toegestuurd).

Men kan zich aanmelden bij het secretariaat van de Stichting IBBY-Nederland, Postbus 17162, 1001 JD Amsterdam of liever nog per email: ibby-nederland@planet.nl, met opgave van naam en volledig adres (k postcode), telefoonnummer en e-mailadres waarop men de informatie tijdens de cursus wil ontvangen. Bij de aanmelding graag duidelijk vermelden waar de rekening voor de deelnamekosten naar toegestuurd moet worden. Pas na betaling van de deelnamekosten is men definitief ingeschreven voor de cursus. Plaatsing vindt plaats in volgorde van aanmelding (max. 25 deelnemers)